Γράφει η Χριστίνα Τσαλίκη, Ψυχολόγος στα Κέντρα Πνοή Αγίων Αναργύρων
Όταν ο έφηβος πιέζεται, τι μπορεί να βλέπουμε στη θεραπεία και τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι.
Κάθε εβδομάδα κάθομαι απέναντι από εφήβους που φέρνουν μαζί τους κάτι που δύσκολα βγαίνει σε λόγια. Μια κούραση που δεν εξηγείται μόνο από τις λίγες ώρες ύπνου. Μια ένταση που είναι εκεί ακόμα κι όταν δεν υπάρχει «λόγος».
Συχνά, μια αίσθηση ότι πρέπει να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους, γιατί “όλοι γύρω τους φαίνεται να τα καταφέρνουν καλύτερα”. Αυτό που βλέπουμε δεν είναι αδυναμία. Είναι η εικόνα μιας γενιάς που μεγαλώνει κάτω από ένα φορτίο που αυξάνεται κάθε χρόνο.
Η πίεση δεν είναι πάντα ορατή
Το άγχος στην εφηβεία έχει πολλά πρόσωπα. Άλλοτε φαίνεται ως η αρνητική σκέψη πριν το διαγώνισμα, η δυσκολία να κοιμηθεί, τα σωματικά συμπτώματα που εμφανίζονται χωρίς οργανική αιτία. Άλλοτε κρύβεται πίσω από εκνευρισμό, αδιαφορία ή υπερβολική απόσυρση στην οθόνη.
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι έφηβοι καλούνται να αποδίδουν σχολικά, να έχουν κοινωνική παρουσία, να χτίζουν ταυτότητα και παράλληλα να το κάνουν όλο αυτό μέσα στην αποστασιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, που μετράνε και συγκρίνουν τα πάντα σε πραγματικό χρόνο. Η πίεση δεν έρχεται πια μόνο από το σχολείο ή την οικογένεια, έρχεται και από έναν ψηφιακό κόσμο που ποτέ δεν κοιμάται.
Στη συστημική οπτική, δεν βλέπουμε τον έφηβο μεμονωμένα. Βλέπουμε ένα πρόσωπο μέσα σε ένα σύστημα σχέσεων, οικογένεια, σχολείο, φιλικό περιβάλλον που όλα μαζί διαμορφώνουν την εμπειρία του. Το άγχος δεν «ανήκει» στον έφηβο. Είναι συχνά η απάντησή του σε αυτό που το σύστημα γύρω του επικοινωνεί, φανερά ή αθέατα.
Σημάδια που αξίζει να προσέξετε
Δεν υπάρχει λίστα που να «αποφασίζει» πότε κάτι χρειάζεται προσοχή, κάθε παιδί εκφράζεται διαφορετικά. Ωστόσο, ορισμένες αλλαγές στη συμπεριφορά αξίζει να μην τις αφήνουμε στο περιθώριο:
- Όταν ο έφηβος αποφεύγει συστηματικά δραστηριότητες που πριν τον ευχαριστούσαν.
- Όταν οι αντιδράσεις του φαίνονται δυσανάλογες, έντονος εκνευρισμός, κλάμα, ή αντίθετα, μια «επίπεδη» διάθεση.
- Όταν εμφανίζονται συχνοί πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά ή κόπωση χωρίς ιατρική εξήγηση.
- Όταν ο ύπνος αλλάζει δραματικά, είτε κοιμάται πολύ, είτε καθόλου.
- Όταν αρχίσει να μιλά ή να σκέφτεται για τον εαυτό του με σκληρότητα και απαξίωση.
Αυτά δεν είναι «φάσεις» που πάντα περνούν μόνες τους. Είναι σήματα που αξίζουν προσοχή.
Τι μπορείτε να κάνετε ως γονείς και τι να αποφύγετε
Ένα φαγητό μαζί, μια βόλτα, μια ταινία. Αυτές οι απλές στιγμές χτίζουν ασφάλεια σχέσης, και η ασφάλεια σχέσης είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ο έφηβος μπορεί να μιλήσει όταν κάτι δυσκολεύει.
Η πιο ισχυρή παρέμβαση δεν έχει τεχνική ονομασία, είναι ωστόσο μια πρόκληση που λέγεται παρουσία. Δεν χρειάζεται να έχετε τις σωστές απαντήσεις. Χρειάζεται να είστε εκεί, με πραγματική προθυμία να ακούσετε, όχι για να λύσετε, αλλά για να κατανοήσετε. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «πες μου τι έχεις» με σκοπό να παρέμβετε, και στο «πες μου τι έχεις» με σκοπό απλώς να μάθετε.
Αποφύγετε φράσεις που μοιάζουν παρηγορητικές αλλά ουσιαστικά κλείνουν τη συζήτηση όπως «μην αγχώνεσαι», «δεν είναι τίποτα», «εμείς στην ηλικία σου…». Αυτές οι φράσεις, ακόμα κι όταν λέγονται με αγάπη, συχνά μεταφέρουν στον έφηβο ότι αυτό που νιώθει δεν είναι αρκετά σοβαρό ή ότι δεν πρέπει να το νιώθει. Αντίθετα, αξίζει να δοκιμάσετε, να ονομάσετε αυτό που παρατηρείτε. «Σε βλέπω τελευταία να είσαι αγχωμένος/η θέλεις να μιλήσουμε;» Δεν χρειάζεται να ακολουθήσει μεγάλη συζήτηση αρκεί να νιώσει ότι το είδατε.
Κάτι ακόμα που μετράει πολύ είναι η ποιότητα του κοινού χρόνου. Όχι ο ελεγκτικός χρόνος όπως «τελείωσες τα μαθήματα;» αλλά ο χρόνος, χωρίς ατζέντα. Ένα φαγητό μαζί, μια βόλτα, μια ταινία. Αυτές οι απλές στιγμές χτίζουν ασφάλεια σχέσης, και η ασφάλεια σχέσης είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ο έφηβος μπορεί να μιλήσει όταν κάτι δυσκολεύει.
Όταν χρειάζεται κάτι περισσότερο
Υπάρχουν στιγμές που η οικογενειακή υποστήριξη, όσο αληθινή κι αν είναι, δεν αρκεί. Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία, σημαίνει ότι το παιδί χρειάζεται έναν επιπλέον ειδικό χώρο για να επεξεργαστεί αυτά που βιώνει.
Η ψυχοθεραπεία για εφήβους δε χρειάζεται να έρχεται μόνο σε μια κρίση, είναι μια συναισθηματική επένδυση και όταν γίνεται μέσα σε ένα πλαίσιο που περιλαμβάνει και την οικογένεια, όχι για να «αποφασίσει» κάποιος εξωτερικός παρατηρητής ποιος έχει δίκιο, αλλά για να βρεθούν νέοι τρόποι σύνδεσης, τα αποτελέσματα είναι συχνά πολύ πιο βαθιά και διαρκή.
Το άγχος του εφήβου δεν είναι πρόβλημα που πρέπει να λυθεί. Είναι μια φωνή που ζητά να ακουστεί και η πιο σημαντική κίνηση είναι να σταθούμε αρκετά κοντά για να την ακούσουμε, με μοιρασμένη ευαλωτότητα και άνευ όρων αποδοχή.
👉 Στο EDRA Kids στηρίζουμε παιδιά και οικογένειες με ολοκληρωμένες υπηρεσίες διάγνωσης και παρέμβασης. Μάθετε περισσότερα στο edrakids.gr.